Black Orchid

Akcesja Polski do UE a legalność satanizmu (2005-08-20)

     W niniejszym tekście chciałabym poruszyć temat legalności satanizmu po akcesji Polski do Unii Europejskiej. Kwestię legalności na tle krajowego porządku prawnego przedstawił już Teheris w swoim eseju. Ja chciałabym nakreślić, jak ta kwestia wygląda obecnie.

1. Wstęp

     Na początek proponuję krótkie wprowadzenie do zagadnień prawa UE. Unia Europejska składa się z trzech filarów. W skład pierwszego filaru wchodzą dwie Wspólnoty Europejskie:

  - Wspólnota Europejska (WE), do Traktatu z Maastricht zwana Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG).
  - Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA).

Do drugiego filaru należy Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa a filar trzeci ustanawia Współpracę Policji i Sądową w Sprawach Karnych. Wspólnoty rządzą się specjalnym reżimem, który wyraża się przede wszystkim w charakterze prawa wspólnotowego, które w sferze wewnętrznej państw członkowskich ma skutek bezpośredni i pierwszeństwo wobec prawa krajowego. Zatem sprawy z pierwszego filaru mają bezpośrednią skuteczność i pierwszeństwo przed polskim porządkiem prawnym. Zasada ta wywodzi się z orzeczenia Flaminio Costa v. Enel z 1964 r., w którym Europejski Trybunał Sprawiedliwości (zwany dalej ETS) będący jednym z traktatowych organów Unii Europejskiej, stwierdza, że z Traktatu wynika pierwszeństwo prawa wspólnotowego przed wszystkimi wewnątrzkrajowymi przepisami prawnymi. Drugim orzeczeniem wartym przytoczenia jest orzeczenie Van Gend & Loos z 1963 r., w którym ETS orzeka iż nie tylko państwa członkowskie, ale też jednostki są podmiotami prawnymi i mogą w związku z tym dochodzić swoich praw. Wniosek z powyższych rozważań jest taki, że po przystąpieniu Polski do UE, ochrony wolności sumienia i światopoglądu należy przede wszystkim szukać w prawie unijnym a dopiero później w krajowym porządku prawnym. Oczywiście egzekwowanie praw podmiotowych wynikających z prawa UE przez osoby fizyczne i prawne następuje za pośrednictwem polskich sądów. Jeśli przykładowo jakaś partia skrajnie prawicowa zmieni Konstytucję RP i wprowadzi w niej delegalizację satanizmu to regulacja taka będzie prawnie całkowicie w Polsce nieskuteczna. Brzmi optymistycznie, prawda?

2. Źródła podstawowych praw człowieka w systemie prawnym UE.

     Czas teraz na przedstawienie konkretnych źródeł z których wywodzimy podstawowe prawa i wolności. Są to:

     a) Artykuł 6 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).
"1. Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla Państw Członkowskich.
2. Unia szanuje prawa podstawowe zagwarantowane w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie 4 listopada 1950 roku, oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla Państw Członkowskich, jako zasady ogólne prawa wspólnotowego. (...)
4. Unia zapewnia sobie środki niezbędne do osiągnięcia swych celów i prowadzenia swych polityk."
Ustawodawca wprowadza również w artykule 7 sankcje za naruszenie artykułu 6 TUE.
"Rada zebrana w składzie szefów państw lub rządów (...) może stwierdzić, po wezwaniu rządu Państwa Członkowskiego do przedstawienia swych uwag, poważne i stałe naruszenie przez to Państwo Członkowskie zasad określonych w art. 6. (...) Rada może zdecydować o zawieszeniu niektórych praw wynikających ze stosowania niniejszego Traktatu dla tego Państwa Członkowskiego."

     b) Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPcz).
Jak widać artykuł 6 TUE mówi o poszanowaniu praw zawartych w konwencji. Wspólnota Europejska nie przystąpiła oficjalnie do niej, dlatego też ETS nie orzeka na podstawie EKPcz, lecz wywodzi z niej zasadę prawa wspólnotowego.

     c) Artykuł 13 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE).
"Rada stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, może podjąć środki niezbędne w celu zwalczania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną."
Artykuł 13 chociaż nie zawiera wyraźnego zakazu dyskryminacji, to upoważnia instytucje do podejmowania odpowiednich działań (w tym wydawania aktów prawnych) w celu zwalczania dyskryminacji. Jest to uzupełnienie dorobku orzeczniczego ETS.

     d) Artykuł 17 pkt. 2 TWE.
"Obywatele Unii korzystają z praw i podlegają obowiązkom przewidzianym w niniejszym Traktacie."

     e) Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Kompetencje do zapewnienia poszanowania praw podstawowych przyznał sobie ETS w orzeczeniu Stauder v. miasto Ulm z 1969 roku. W sprawie Internationale Handelsgesellschaft z 1970 r. ETS ponownie stwierdził, że poszanowanie praw podstawowych stanowi integralną część ogólnych zasad prawa chronionych przez Trybunał oraz odwołał się do konstytucyjnych tradycji wspólnych państwom członkowskim jako źródła inspiracji dla wspólnotowej ochrony praw człowieka.

     f) Karta Praw Podstawowych UE z 7. 12. 2000 roku (KPP).
Zapewnia ona w rozdziale II zatytułowanym "Wolności" w artykułach 6 - 19 poszanowanie życia prywatnego, wolność myśli, sumienia, wyznania. W obecnej postaci w jakiej została proklamowana w Nicei KPP jest jedynie polityczną deklaracją bez charakteru prawnie wiążącego. Jest raczej wykorzystywana przez ETS jako źródło inspiracji w jego działaniach na polu ochrony praw podstawowych.

3. Źródła ochrony praw podstawowych w Konstytucji UE.

     Zasady poszanowania praw podstawowych są umieszczone w dwóch miejscach w Konstytucji UE:

     - w części I w tytule II "Prawa podstawowe i obywatelstwo Unii".
"1. Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w Karcie Praw Podstawowych, która stanowi część II.
2. Unia przystępuje do EKPcz (...)
3. Prawa podstawowe zagwarantowane w EKPcz oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych Państwom Członkowskim, stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne prawa."

     - oraz w części II, tytule II "Wolności" artykuły II - 70.
"Każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia, religii. Prawo to obejmuje wolność zmiany religii lub przekonań oraz wolność uzewnętrzniania, indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swej religii lub przekonań poprzez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i uczestniczenie w obrzędach."

4. Wyrok ETS w sprawie Yvonne van Duyn przeciwko Home Office.

     Na koniec chciałabym zająć się orzeczeniem, które dla satanisty (przynajmniej tego przyznającego się publicznie do bycia satanistą) może mieć w przyszłości pewne konsekwencje prawne. Otóż obywatelka holenderska Yvonne van Duyn wytoczyła sprawę Ministerstwu Spraw Wewnętrznych po tym jak odmówiono jej wjazdu na teren Wielkiej Brytanii, gdzie chciała podjąć pracę w charakterze sekretarki. Powodem odmowy była jej przynależność do Kościoła Scjentologicznego. Kościół ten działał legalnie na terenie Wielkiej Brytanii, jednakże uznawany był przez państwo za organizację społecznie szkodliwą.
Zgodnie ze swobodą przepływu osób na terenie UE wyrażoną w art. 39 TWE każdy może podjąć pracę w innym państwie członkowskim. Ograniczenia tej zasady mogą występować jedynie w przypadkach "uzasadnionych względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego". Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Wielkiej Brytanii powołało się właśnie na to ograniczenie, a ETS uznał je za słuszne uzasadniając iż mimo, że określone zachowanie (przynależność do legalnego Kościoła Scjentologicznego) nie jest przestępstwem a państwo członkowskie uznając je za antyspołeczne podjęło środki zniechęcające do niego - można powołać się na klauzulę porządku publicznego. Wnioskując per analogiam można się spodziewać, że satanista chcący podjąć pracę na terytorium państwa członkowskiego może spotkać się z odmową.

     Reasumując powyższe wywody można stwierdzić, że brak jest przesłanek do uznania satanizmu za nielegalny w świetle prawa UE. Wolność światopoglądu jest wyrażona w Traktacie, Konstytucji oraz orzecznictwie a chroniona jest przez ETS. Zatem wszyscy mamy prawo do wyrażania siebie nazywając się satanistą. Powyższe niech będzie przestrogą dla wszystkich chcących uczynić z Polski państwo wyznaniowe, bez tolerancji i akceptacji dla innych.

Black Orchid

Źródła:
1. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską.
2. Traktat o Unii Europejskiej.
3. Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
4. Karta Praw Podstawowych UE.
5. Orzecznictwo ETS.